← 6 chương

Chương 5/6

Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và các quan hệ lợi ích kinh tế ở Việt Nam

Mô hình kinh tế tổng quát của Việt Nam trong thời kỳ quá độ: khái niệm, tính tất yếu, đặc trưng, thể chế và hài hòa các quan hệ lợi ích.

1. Khái niệm và tính tất yếu

  • Là nền kinh tế vận hành theo các quy luật của thị trường, đồng thời góp phần hướng tới từng bước xác lập một xã hội mà ở đó dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh; có sự điều tiết của Nhà nước do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo.
  • Tính tất yếu: phù hợp với xu hướng phát triển khách quan của Việt Nam; do tính ưu việt của kinh tế thị trường trong thúc đẩy phát triển; phù hợp với nguyện vọng dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh của nhân dân.

2. Đặc trưng

  • Về mục tiêu: phát triển lực lượng sản xuất, xây dựng cơ sở vật chất – kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội, nâng cao đời sống nhân dân.
  • Về quan hệ sở hữu và thành phần kinh tế: nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế; kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo; các thành phần kinh tế bình đẳng trước pháp luật, cùng phát triển, hợp tác và cạnh tranh lành mạnh.
  • Về quan hệ quản lý: Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý bằng pháp luật, chiến lược, kế hoạch, chính sách; nhân dân làm chủ.
  • Về quan hệ phân phối: chủ yếu theo kết quả lao động, hiệu quả kinh tế, đồng thời theo mức đóng góp vốn và các nguồn lực khác, và thông qua hệ thống an sinh xã hội, phúc lợi xã hội.
  • Về quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế với công bằng xã hội: thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội ngay trong từng chính sách, từng bước phát triển.

3. Hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

  • Hoàn thiện thể chế về sở hữu, phát triển các thành phần kinh tế và các loại hình doanh nghiệp.
  • Hoàn thiện thể chế để phát triển đồng bộ các yếu tố thị trường và các loại thị trường (hàng hóa, dịch vụ, lao động, vốn, bất động sản, khoa học – công nghệ).
  • Hoàn thiện thể chế gắn tăng trưởng kinh tế với bảo đảm tiến bộ và công bằng xã hội; thể chế hội nhập kinh tế quốc tế.
  • Nâng cao năng lực hệ thống chính trị trong xây dựng và thực thi thể chế.

4. Các quan hệ lợi ích kinh tế

  • Lợi ích kinh tế là lợi ích vật chất, thu được khi thực hiện các hoạt động kinh tế của con người; là động lực trực tiếp của các chủ thể và hoạt động kinh tế – xã hội.
  • Các quan hệ lợi ích chủ yếu: giữa người lao động và người sử dụng lao động; giữa những người sử dụng lao động; giữa những người lao động; giữa lợi ích cá nhân, lợi ích nhóm và lợi ích xã hội.
  • Vai trò của Nhà nước: tạo môi trường thuận lợi cho hoạt động tìm kiếm lợi ích chính đáng; điều hòa lợi ích giữa cá nhân – doanh nghiệp – xã hội; kiểm soát, ngăn ngừa các quan hệ lợi ích có ảnh hưởng tiêu cực; giải quyết mâu thuẫn trong quan hệ lợi ích.

Liên hệ thực tiễn Việt Nam

  • Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân xác định kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia.
  • Đại hội XIV (1/2026) đặt mục tiêu đến năm 2030 Việt Nam là nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; đến năm 2045 là nước phát triển, thu nhập cao.

Từ khóa

Thuật ngữ trong chương

Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa
Nền kinh tế vận hành theo các quy luật của thị trường, hướng tới xác lập xã hội dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh; có sự điều tiết của Nhà nước do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo.
Thể chế kinh tế
Hệ thống quy tắc, luật pháp, bộ máy quản lý và cơ chế vận hành nhằm điều chỉnh hành vi của các chủ thể kinh tế.
Lợi ích kinh tế
Lợi ích vật chất, thu được khi thực hiện các hoạt động kinh tế của con người.

Video

Bài giảng chương 5

  • Chương 5 – Khái niệm kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

    Nguồn: Glory Education – TS. Trần Hoàng HảiXem trên YouTube ↗

  • Chương 5 – Đặc trưng kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

    Nguồn: Glory Education – TS. Trần Hoàng HảiXem trên YouTube ↗

  • Chương 5 – Thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

    Nguồn: Glory Education – TS. Trần Hoàng HảiXem trên YouTube ↗

  • Sức thuyết phục của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

    Nguồn: Báo Nhân DânXem trên YouTube ↗

  • Nâng cao vai trò chủ đạo của khu vực kinh tế nhà nước

    Nguồn: VTV4Xem trên YouTube ↗

  • Các luận điệu xuyên tạc về kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

    Nguồn: VTV4Xem trên YouTube ↗