← 6 chương

Chương 6/6

Công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam

Các cuộc cách mạng công nghiệp, các mô hình công nghiệp hóa, công nghiệp hóa – hiện đại hóa ở Việt Nam trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và hội nhập kinh tế quốc tế.

1. Các cuộc cách mạng công nghiệp

  • Lần thứ nhất (cuối thế kỷ XVIII – nửa đầu thế kỷ XIX, khởi đầu ở Anh): sử dụng năng lượng nước, hơi nước để cơ khí hóa sản xuất.
  • Lần thứ hai (nửa cuối thế kỷ XIX – đầu thế kỷ XX): sử dụng năng lượng điện, động cơ điện, tạo dây chuyền sản xuất hàng loạt.
  • Lần thứ ba (từ những năm 60 của thế kỷ XX): sử dụng công nghệ thông tin, điện tử, máy tính để tự động hóa sản xuất.
  • Lần thứ tư (từ đầu thế kỷ XXI): liên kết giữa thế giới thực và ảo, trí tuệ nhân tạo, internet vạn vật, dữ liệu lớn, công nghệ sinh học, vật liệu mới…
  • Vai trò: thúc đẩy phát triển lực lượng sản xuất, hoàn thiện quan hệ sản xuất, đổi mới phương thức quản trị phát triển.

2. Các mô hình công nghiệp hóa

  • Mô hình cổ điển (Anh và các nước tư bản đi trước): khởi đầu từ công nghiệp nhẹ, kéo dài 60 – 80 năm, dựa vào tích lũy từ khai thác lao động và thuộc địa.
  • Mô hình Liên Xô (cũ): ưu tiên phát triển công nghiệp nặng, thực hiện trong thời gian ngắn.
  • Mô hình Nhật Bản và các nước công nghiệp mới (NICs): rút ngắn thời gian, phát triển theo hướng vừa tiếp nhận công nghệ, vừa hướng về xuất khẩu.

3. Công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam

  • Là quá trình chuyển đổi căn bản, toàn diện các hoạt động sản xuất kinh doanh, dịch vụ và quản lý kinh tế – xã hội từ sử dụng sức lao động thủ công là chính sang sử dụng phổ biến sức lao động với công nghệ, phương tiện, phương pháp tiên tiến, hiện đại, dựa trên sự phát triển của công nghiệp và tiến bộ khoa học – công nghệ, nhằm tạo ra năng suất lao động xã hội cao.
  • Tính tất yếu: là quy luật phổ biến của các nước đi lên từ nền sản xuất nhỏ; nhằm xây dựng cơ sở vật chất – kỹ thuật cho chủ nghĩa xã hội.
  • Nội dung: tạo lập điều kiện chuyển đổi nền sản xuất sang hiện đại; chuyển đổi cơ cấu kinh tế theo hướng hiện đại, hợp lý, hiệu quả; từng bước hoàn thiện quan hệ sản xuất phù hợp; sẵn sàng thích ứng với Cách mạng công nghiệp lần thứ tư.
  • Trong bối cảnh 4.0: hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng số, nguồn nhân lực chất lượng cao, ứng dụng khoa học – công nghệ, chuyển đổi số.

4. Hội nhập kinh tế quốc tế

  • Là quá trình quốc gia thực hiện gắn kết nền kinh tế của mình với nền kinh tế thế giới dựa trên sự chia sẻ lợi ích, đồng thời tuân thủ các chuẩn mực quốc tế chung.
  • Tính tất yếu: do xu thế khách quan của toàn cầu hóa kinh tế; là phương thức phát triển phổ biến của các nước, nhất là các nước đang phát triển.
  • Nội dung: chuẩn bị các điều kiện để hội nhập; thực hiện đa dạng các hình thức, các mức độ hội nhập (thỏa thuận thương mại ưu đãi, khu vực mậu dịch tự do, liên minh thuế quan, thị trường chung, liên minh kinh tế – tiền tệ).
  • Tác động tích cực: mở rộng thị trường, thu hút vốn, công nghệ, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, nâng cao vị thế quốc gia. Tác động tiêu cực: cạnh tranh gay gắt, phụ thuộc vào bên ngoài, nguy cơ phân phối không công bằng, rủi ro an ninh kinh tế.
  • Phương hướng: nhận thức sâu sắc về thời cơ, thách thức; xây dựng chiến lược, lộ trình phù hợp; tích cực tham gia liên kết kinh tế quốc tế; hoàn thiện thể chế, pháp luật; nâng cao năng lực cạnh tranh; xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ.

Liên hệ thực tiễn Việt Nam

  • Các mốc hội nhập tiêu biểu: gia nhập ASEAN (7/1995), APEC (11/1998), Tổ chức Thương mại Thế giới – WTO (01/2007); tham gia các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như CPTPP, EVFTA, RCEP.

Từ khóa

Thuật ngữ trong chương

Công nghiệp hóa
Quá trình chuyển đổi nền sản xuất xã hội từ dựa trên lao động thủ công là chính sang dựa trên lao động bằng máy móc.
Công nghiệp hóa, hiện đại hóa
Quá trình chuyển đổi căn bản, toàn diện các hoạt động kinh tế – xã hội sang sử dụng phổ biến công nghệ, phương pháp tiên tiến, hiện đại, nhằm tạo ra năng suất lao động xã hội cao.
Cách mạng công nghiệp
Bước phát triển nhảy vọt về chất trình độ của tư liệu lao động, kéo theo sự thay đổi căn bản về phân công lao động xã hội và năng suất.
Hội nhập kinh tế quốc tế
Quá trình quốc gia gắn kết nền kinh tế của mình với nền kinh tế thế giới dựa trên chia sẻ lợi ích, tuân thủ các chuẩn mực quốc tế chung.

Video

Bài giảng chương 6

  • Chương 6 – Khái quát cách mạng công nghiệp và công nghiệp hóa

    Nguồn: Glory Education – TS. Trần Hoàng HảiXem trên YouTube ↗

  • Chương 6 – Khái niệm công nghiệp hóa và các mô hình công nghiệp hóa

    Nguồn: Glory Education – TS. Trần Hoàng HảiXem trên YouTube ↗

  • Chương 6 – Tính tất yếu khách quan của công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam

    Nguồn: Glory Education – TS. Trần Hoàng HảiXem trên YouTube ↗

  • Chương 6 – Khái niệm và nội dung hội nhập kinh tế quốc tế ở Việt Nam

    Nguồn: Glory Education – TS. Trần Hoàng HảiXem trên YouTube ↗

  • Chương 6 – Tác động của hội nhập kinh tế quốc tế đối với Việt Nam

    Nguồn: Glory Education – TS. Trần Hoàng HảiXem trên YouTube ↗

  • Việt Nam đã sẵn sàng cho Cách mạng công nghiệp 4.0?

    Nguồn: VTV24Xem trên YouTube ↗