← 6 chương

Chương 2/6

Hàng hóa, thị trường và vai trò của các chủ thể tham gia thị trường

Lý luận giá trị – lao động của C. Mác: hàng hóa, tiền tệ, các quy luật của thị trường và vai trò của từng chủ thể.

1. Sản xuất hàng hóa

  • Sản xuất hàng hóa là kiểu tổ chức kinh tế mà sản phẩm được sản xuất ra để trao đổi, mua bán.
  • Hai điều kiện ra đời: (1) phân công lao động xã hội; (2) sự tách biệt về mặt kinh tế giữa các chủ thể sản xuất.

2. Hàng hóa và hai thuộc tính

  • Hàng hóa là sản phẩm của lao động, có thể thỏa mãn nhu cầu nào đó của con người thông qua trao đổi, mua bán.
  • Giá trị sử dụng: công dụng của vật phẩm, thỏa mãn nhu cầu của con người.
  • Giá trị: lao động xã hội của người sản xuất kết tinh trong hàng hóa; giá trị trao đổi là hình thức biểu hiện của giá trị.

3. Tính hai mặt của lao động sản xuất hàng hóa

  • Lao động cụ thể: lao động có ích dưới một hình thức cụ thể của nghề nghiệp chuyên môn, tạo ra giá trị sử dụng.
  • Lao động trừu tượng: sự hao phí sức lao động nói chung của người sản xuất, không kể hình thức cụ thể, tạo ra giá trị.
  • C. Mác là người đầu tiên phát hiện tính hai mặt này.

4. Lượng giá trị và các nhân tố ảnh hưởng

  • Lượng giá trị đo bằng thời gian lao động xã hội cần thiết để sản xuất ra hàng hóa.
  • Năng suất lao động tăng thì lượng giá trị của một đơn vị hàng hóa giảm (tỷ lệ nghịch).
  • Tăng cường độ lao động không làm thay đổi lượng giá trị của một đơn vị hàng hóa, chỉ làm tăng tổng số sản phẩm.
  • Lao động phức tạp tạo ra nhiều giá trị hơn lao động giản đơn trong cùng một thời gian.

5. Tiền tệ

  • Tiền ra đời qua bốn hình thái giá trị: giản đơn (ngẫu nhiên) → mở rộng (đầy đủ) → chung → tiền.
  • Bản chất: tiền là một loại hàng hóa đặc biệt, đóng vai trò vật ngang giá chung.
  • Năm chức năng: thước đo giá trị; phương tiện lưu thông; phương tiện cất trữ; phương tiện thanh toán; tiền tệ thế giới.
  • Dịch vụ và một số hàng hóa đặc biệt: quyền sử dụng đất đai, thương hiệu (danh tiếng), chứng khoán, chứng quyền và giấy tờ có giá.

6. Thị trường và các quy luật chủ yếu

  • Thị trường là tổng hòa các quan hệ kinh tế liên quan đến trao đổi, mua bán hàng hóa trong xã hội.
  • Cơ chế thị trường là hệ thống các quan hệ kinh tế mang đặc tính tự điều chỉnh các cân đối của nền kinh tế theo yêu cầu của các quy luật kinh tế.
  • Quy luật giá trị: sản xuất và trao đổi phải dựa trên hao phí lao động xã hội cần thiết; có tác dụng điều tiết sản xuất và lưu thông, kích thích cải tiến kỹ thuật, phân hóa người sản xuất.
  • Ngoài ra còn có quy luật cung – cầu, quy luật lưu thông tiền tệ và quy luật cạnh tranh.
  • Kinh tế thị trường có ưu thế (tạo động lực sáng tạo, phát huy tiềm năng, thỏa mãn nhu cầu) nhưng cũng có khuyết tật (tiềm ẩn khủng hoảng, không tự khắc phục ô nhiễm môi trường, phân hóa giàu nghèo).

7. Vai trò của các chủ thể tham gia thị trường

  • Người sản xuất: sản xuất hàng hóa, dịch vụ đáp ứng nhu cầu xã hội, đồng thời có trách nhiệm với sức khỏe con người, môi trường.
  • Người tiêu dùng: quyết định sự phát triển bền vững của người sản xuất; cần tiêu dùng có trách nhiệm.
  • Các chủ thể trung gian: kết nối, thông tin giữa người sản xuất và người tiêu dùng.
  • Nhà nước: quản lý, tạo môi trường thuận lợi và khắc phục những khuyết tật của thị trường.

Ghi nhớ

Công thức

  • Cơ cấu giá trị hàng hóa

    W = c + v + m

    c: giá trị tư liệu sản xuất đã hao phí; v + m: giá trị mới do lao động sống tạo ra.

  • Công thức lưu thông hàng hóa giản đơn

    H – T – H

    Bán để mua; tiền là phương tiện.

  • Quy luật lưu thông tiền tệ

    M = (P × Q) / V

    M: lượng tiền cần cho lưu thông; P: mức giá; Q: khối lượng hàng hóa; V: số vòng quay của tiền.

Liên hệ thực tiễn Việt Nam

  • Việt Nam phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa: vận dụng các quy luật thị trường đồng thời phát huy vai trò quản lý của Nhà nước để hạn chế khuyết tật của thị trường.

Từ khóa

Thuật ngữ trong chương

Sản xuất hàng hóa
Kiểu tổ chức kinh tế mà sản phẩm được sản xuất ra để trao đổi, mua bán.
Hàng hóa
Sản phẩm của lao động, có thể thỏa mãn nhu cầu nào đó của con người thông qua trao đổi, mua bán.
Giá trị sử dụng
Công dụng của vật phẩm, có thể thỏa mãn nhu cầu nào đó của con người.
Giá trị
Lao động xã hội của người sản xuất kết tinh trong hàng hóa.
Lao động cụ thể
Lao động có ích dưới một hình thức cụ thể của những nghề nghiệp chuyên môn nhất định; tạo ra giá trị sử dụng.
Lao động trừu tượng
Lao động của người sản xuất hàng hóa khi đã gạt bỏ hình thức cụ thể, là sự hao phí sức lao động nói chung; tạo ra giá trị.
Thời gian lao động xã hội cần thiết
Thời gian cần để sản xuất một hàng hóa trong điều kiện bình thường của xã hội, với trình độ thành thạo trung bình, cường độ lao động trung bình.
Năng suất lao động
Năng lực sản xuất của người lao động, đo bằng số sản phẩm làm ra trong một đơn vị thời gian hoặc thời gian hao phí để làm ra một đơn vị sản phẩm.
Cường độ lao động
Mức độ khẩn trương, tích cực của hoạt động lao động trong sản xuất.
Tiền tệ
Hàng hóa đặc biệt được tách ra làm vật ngang giá chung cho thế giới hàng hóa.
Thị trường
Tổng hòa những quan hệ kinh tế liên quan đến trao đổi, mua bán hàng hóa trong xã hội.
Cơ chế thị trường
Hệ thống các quan hệ kinh tế mang đặc tính tự điều chỉnh các cân đối của nền kinh tế theo yêu cầu của các quy luật kinh tế.
Quy luật giá trị
Quy luật kinh tế cơ bản của sản xuất hàng hóa: sản xuất và trao đổi phải dựa trên cơ sở hao phí lao động xã hội cần thiết.

Video

Bài giảng chương 2

  • Chương 2 – Sản xuất hàng hóa và ưu thế của sản xuất hàng hóa

    Nguồn: Glory Education – TS. Trần Hoàng HảiXem trên YouTube ↗

  • Chương 2 – Hàng hóa và hai thuộc tính của hàng hóa

    Nguồn: Glory Education – TS. Trần Hoàng HảiXem trên YouTube ↗

  • Chương 2 – Lượng giá trị của hàng hóa

    Nguồn: Glory Education – TS. Trần Hoàng HảiXem trên YouTube ↗

  • Chương 2 – Nguồn gốc, bản chất, chức năng của tiền tệ

    Nguồn: Glory Education – TS. Trần Hoàng HảiXem trên YouTube ↗

  • Chương 2 – Thị trường và cơ chế thị trường

    Nguồn: Glory Education – TS. Trần Hoàng HảiXem trên YouTube ↗

  • Chương 2 – Quy luật giá trị

    Nguồn: Glory Education – TS. Trần Hoàng HảiXem trên YouTube ↗