CHẠM MIỀN SẮC ĐỎ: Khi văn hóa Dao Đỏ bước vào giảng đường Đại học

Sắc đỏ giữa không gian học đường

Những bộ trang phục thêu thủ công, tranh thờ và các mẫu thảo dược được bài trí giữa sảnh Beta quen thuộc, tạo nên một khung cảnh khác hẳn nhịp sinh hoạt thường ngày của giảng đường. Ngay từ đầu buổi sáng, nhiều sinh viên đã dừng chân trước các gian trưng bày, tò mò quan sát từng đường thêu, từng món trang sức và dành thời gian tìm hiểu ý nghĩa của từng chi tiết.

Triển lãm “CHẠM MIỀN SẮC ĐỎ” do nhóm dự án “Sắc Đỏ” thực hiện, trong khuôn khổ môn Truyền thông liên văn hóa. Thay vì chỉ giới thiệu văn hóa Dao Đỏ qua tài liệu hay bài thuyết trình, nhóm chọn cách làm trực quan: để người xem được nhìn tận mắt, chạm vào không gian và tự khám phá.

Những điểm nhấn thu hút người tham dự

Khu trưng bày trang phục là nơi nhiều người dừng lại lâu nhất. Bốn bộ trang phục truyền thống, gồm trang phục thường ngày và trang phục lễ hội, được giới thiệu cùng khăn và đồ trang sức. Những chi tiết thêu thủ công cho thấy sự tỉ mỉ và nét đặc trưng riêng của người Dao Đỏ, giúp người xem hiểu rằng mỗi bộ trang phục không chỉ để mặc mà còn mang theo đời sống và bản sắc của cả cộng đồng.

Khu vực tái hiện Lễ Cấp Sắc là một điểm nhấn khác. Đây là nghi lễ quan trọng trong đời sống tín ngưỡng của người Dao, gắn với sự trưởng thành của nam giới và thể hiện những quan niệm văn hóa, tinh thần được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Qua không gian tái hiện, nhiều sinh viên lần đầu có cơ hội hình dung về một nghi lễ mà trước đó họ chỉ nghe nhắc đến.

Triển lãm còn mở rộng sang ẩm thực, chữ viết và thảo dược. Các mẫu thảo dược được trưng bày giúp người xem biết thêm về tri thức dân gian trong chăm sóc sức khỏe của người Dao Đỏ, trong đó có một số mẫu do những người làm việc tại Làng Văn hóa – Du lịch các dân tộc Việt Nam gửi tặng nhóm, như một lời gửi gắm để câu chuyện văn hóa ấy được kể tiếp. Bên cạnh đó, các khu trải nghiệm cùng không gian chụp ảnh giúp chủ đề trở nên gần gũi hơn với người trẻ: vừa nghe giới thiệu, vừa tương tác, vừa lưu lại khoảnh khắc.

Hành trình tìm về sắc đỏ tại Tả Phìn

Người Dao Đỏ là một nhóm của dân tộc Dao, sinh sống chủ yếu ở vùng núi phía Bắc, trong đó có Tả Phìn (Sa Pa, Lào Cai), nổi tiếng với trang phục màu đỏ thêu thủ công và kho tri thức thảo dược truyền đời. Để triển lãm không chỉ dừng ở hình thức, nhóm “Sắc Đỏ” đã thực hiện một chuyến khảo sát thực tế kéo dài hai ngày một đêm tại đây. Các thành viên được tiếp xúc trực tiếp với người Dao Đỏ, tìm hiểu về trang phục, phong tục và tri thức sử dụng thảo dược trong đời sống hằng ngày.

Theo các thành viên, những gì nghe và nhìn tận nơi khác xa so với những gì đọc trong tài liệu. Từ chuyến đi, nhóm chọn lọc các yếu tố tiêu biểu để xây dựng không gian trưng bày tại trường. Chính trải nghiệm thực tế này giúp nhóm giữ được sự tôn trọng và tính chân thực khi giới thiệu văn hóa Dao Đỏ, thay vì chỉ lấy cảm hứng từ hình thức bên ngoài.

Tiếng nói từ người tham dự

Là người con của Sa Pa và từng có dịp tiếp xúc với người Dao Đỏ, nam sinh viên trường Đại học FPT Hà Nội, đã có những cảm nhận rất riêng khi đến thăm triển lãm:

“Vì từng gặp gỡ bà con người Dao Đỏ ở Sa Pa, nên khi bước vào không gian trải nghiệm, mình thấy các bạn đã mang được những nét đẹp và sự độc đáo của người Dao Đỏ về với giảng đường đại học. Điều mình ấn tượng nhất là việc các bạn tái hiện lại Lễ Cấp Sắc, một nghi lễ rất thiêng liêng mà không phải ai cũng có dịp được thấy.

Theo bạn, nhờ triển lãm, văn hóa Dao Đỏ đã bước ra khỏi những trang tư liệu để đến gần hơn với sinh viên ngay trong khuôn viên trường.

Những giá trị văn hóa được lan tỏa

Với hơn 200 sinh viên và khách mời tham dự, “CHẠM MIỀN SẮC ĐỎ” đã đưa đến người trẻ nhiều giá trị văn hóa của người Dao Đỏ: sự tỉ mỉ và bản sắc riêng trong từng đường thêu thủ công; tinh thần gìn giữ tín ngưỡng, phong tục qua nhiều thế hệ như trong Lễ Cấp Sắc; cùng tri thức dân gian về thảo dược, ẩm thực và chữ viết gắn với đời sống thường ngày.

Từ hành trình khảo sát tại Tả Phìn đến không gian triển lãm ở Hà Nội, nhóm “Sắc Đỏ” cho thấy người trẻ hoàn toàn có thể trở thành cầu nối văn hóa: chủ động tìm hiểu, trải nghiệm rồi kể lại câu chuyện bằng chính ngôn ngữ của mình, để những giá trị truyền thống tiếp tục được biết đến, trân trọng và gìn giữ trong đời sống hiện đại.